14 Pułk Ułanów Jazłowieckich



Poczet sztandarowy 14 pułku ułanów Jazłowieckich - zdjęcie z archiwum SS Niepokalanek

W 1939 roku 14. pułk ułanów Jazłowieckich był najstarszym, nieprzerwanie funkcjonującym oddziałem kawalerii polskiej, którego zaczątek stanowił szwadron sformowany w lutym 1918 roku w Ungeni w Rumunii, który w składzie rosyjskiej armii ochotniczej gen. Aleksiejewa walczył z bolszewikami na Kubaniu. Tam w stanicy Paszkowskaja w pobliżu Ekaterynodaru przeorganizowany został w dywizjon i przeszedł pod rozkazy gen. Lucjana Żeligowskiego formującego oddziały polskie na Kubaniu.

Pod koniec listopada 1918 roku dywizjon przeszedł do Noworosyjska, gdzie 19 stycznia 1919 roku został zaokrętowany i drogą morską dotarł do Odessy, która wówczas znajdowała się w rękach francuskich i greckich sił interwencyjnych. Tam dywizjon przeformowano w pułk, który w Niepodległej Polsce na pamiątkę bojów stoczonych w dniach 11–13 lipca 1919 roku pod Jazłowcem otrzymał swą nazwę wyróżniającą . Twórca i dowódca pułku, mjr Konstanty Plisowski, w dowód uznania za wybitne walory dowódcze wykazane w trakcie walk pod Jazłowcem został awansowany z pominięciem jednego stopnia wojskowego do stopnia pułkownika .

Pułk wziął udział w wojnie polsko-sowieckiej. Jesienią 1919 roku prowadził działania na Wołyniu w rejonie Zasławia, Korca i Jarunia. Na tzw. leże zimowe pułk został rozlokowany w Żółkwi. 25 kwietnia 1920 roku pułk na czele Dywizji Jazdy wyruszył w zagon na Koziatyń W czasie kampanii na Ukrainie pułk walczył z oddziałami sowieckiej 1. Armii Konnej staczając szereg walk w ramach bitwy pod Brodami. 31 sierpnia 1920 roku 14. pułk ułanów walczył w bitwie pod Komarowem. Ostatnim akordem działań bojowych pułku w wojnie polsko-sowieckiej był udział w zagonie na Korosteń przeprowadzonym na początku października 1920 roku.

Dnia 20 marca 1921 roku na rozległej polanie leśnej pod Tomaszowem Lubelskim nazywanej Siną Doliną po polowej Mszy Świętej, Naczelny Wódz Marszałek Józef Piłsudski wręczył 14. pułkowi ułanów Jazłowieckich sztandar wyhaftowany przez wychowanki sióstr niepokalanek z klasztoru w Jazłowcu, a następnie dokonał dekoracji krzyżem srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militrari (krzyż nr 2514) wypowiadając następujące słowa: “Za krew przelaną, za trudy i cierpienia, za to, że w chwilach ogólnego zwątpienia pułk nie zwątpił w zwycięstwo i śmiało idąc ku niemu, pociągnął innych” . Ogółem za walki w latach 1918–1920 krzyżem Orderu Wojskowego Virtuti Militari odznaczono 84 Ułanów Jazłowieckich (w tym 12 pośmiertnie).


Ułani z 14 pułku ułanów Jazłowieckich podczas uroczystości koronacji Najświętszej Maryi Panny Jazłowieckiej w lipcu 1939 roku - zdjęcie z archiwum SS Niepokalanek

Po zakończeniu działań wojennych 14. pułk ułanów stacjonował przejściowo w Kołomyji, jednakże w uznaniu jego zasług w oswobodzeniu Małopolski Wschodniej jesienią 1921 roku pułk został przeniesiony do Lwowa, gdzie od sierpnia 1919 roku dyslokowany był szwadron zapasowy pułku.

We Lwowie pułk stacjonował nieprzerwanie przez niemalże osiemnaście lat, od listopada 1921 roku do ostatnich dni sierpnia 1939 roku, zajmując dwa kompleksy koszarowe położone we wschodniej części Lwowa.


Rogatywka porucznika 14 pułku ułanów Jazłowieckich z charakterystycznym dla pułku jasnożółtym otokiem, proporczyk pułkowy, kołnierz munduru oficerskiego oraz naramiennik podporucznika z cyfrą "14" - rys. Krzysztof Haładaj

W ciągu tych osiemnastu lat 14. pułk ułanów wchodził w skład różnych wielkich jednostek kawalerii, stosownie do kolejnych reorganizacji następujących w tym rodzaju broni. W latach 1921–1924 był w składzie VI Brygady Jazdy, a w latach 1924–1930 należał do 14. Brygady Kawalerii wchodzącej w skład 4. Dywizji Kawalerii. Od 1930 roku, wraz z 6. pułkiem ułanów Kaniowskich, 9. pułkiem ułanów Małopolskich i 6. dywizjonem artylerii konnej wchodził w skład 6. Samodzielnej Brygady Kawalerii, która od 1 kwietnia 1937 roku nosiła nazwę Podolska Brygada Kawalerii .